ზამთარი კარზეა: საკვების მარაგი და ვაროას დამუშავება უბარტყო პერიოდში
ნოემბერი და დეკემბერი მეფუტკრისთვის მშვიდი თვეები მხოლოდ ერთი შეხედვით არის. სწორედ ახლა წყდება, გადაიტანს თუ არა ოჯახი ზამთარს და რა ძალით შეხვდება გაზაფხულს. ზამთარში ოჯახების დაღუპვის ორი ყველაზე გავრცელებული მიზეზი საკვების ნაკლებობა და ვაროაა. ორივე ახლა შედარებით მარტივად კონტროლდება, თუ იცით, რა და როდის უნდა შეამოწმოთ.
1. რამდენი საკვები სჭირდება ოჯახს ზამთრისთვის?
მონაცემებზე დაყრდნობით, საშუალო ოჯახს ზამთრის უსაფრთხოდ გადასატანად დაახლოებით 16–20 კგ თაფლი სჭირდება, ხოლო დიდ ოჯახს ნაყოფიერი დედით — მეტიც. ეს ზომიერი ზამთრის ორიენტირია. საქართველოში რეგიონებს შორის სხვაობა დიდია:
- დასავლეთ საქართველო (აჭარა, გურია, სამეგრელო, დაბლობი იმერეთი). ზამთარი რბილია, ფუტკარი ხშირად გამოფრინდება, დედამ კი შეიძლება ბოლომდე არ შეწყვიტოს კვერცხის დება. აქტიური ოჯახი მეტ საკვებს ხარჯავს, ამიტომ რბილ ზამთარს ნუ შეაფასებთ ნაკლებ საჭიროებად.
- აღმოსავლეთი და მთიანი რეგიონები (სამცხე-ჯავახეთი, მცხეთა-მთიანეთი, რაჭა, კახეთის მაღალმთიანი სოფლები). ზამთარი გრძელი და ცივია. აქ უსაფრთხო ორიენტირია ზედა ზღვარი ან მეტი: 20–25 კგ.
გაითვალისწინეთ, რომ საკვების ყველაზე დიდი ხარჯი ნოემბერში კი არა, თებერვალ-მარტშია, როცა ოჯახი ბარტყის გამოზრდას იწყებს. ამიტომ ოჯახები შიმშილით ყველაზე ხშირად ზამთრის ბოლოს იღუპება — როცა უკვე გეგონათ, რომ ყველაფერი კარგად იყო. საკვები ყოველთვის ზედმეტი სჯობს, ვიდრე ნაკლები.
როგორ შევაფასოთ მარაგი სკის გაუხსნელად
- ხელით აწევა. ასწიეთ სკა უკანა მხრიდან რამდენიმე სანტიმეტრით. რამდენიმე სკის შედარების შემდეგ სწრაფად ისწავლით „მძიმე“ და „მსუბუქი“ სკის გარჩევას.
- ბარგის სასწორი. ჩამოკიდეთ სასწორი სკის ჯერ ერთ მხარეს, შემდეგ მეორეს და შეკრიბეთ ორივე მაჩვენებელი — მიიღებთ სკის მიახლოებით წონას. შეადარეთ ის შემოდგომით აღრიცხულ წონას.
- ჩარჩოების დათვლა (მხოლოდ თბილ, უქარო დღეს). სტანდარტული სავსე ჩარჩო დაახლოებით 2-3 კგ თაფლს იტევს;
თუ მარაგი არ კმარა
სიცივეში სიროფით კვება აღარ არის სწორი გადაწყვეტა: სიროფი ბევრ წყალს შეიცავს, ფუტკარმა ის უნდა გადაამუშაოს და აორთქლოს, ჭარბი ტენი კი ზამთარში სკის ერთ-ერთი მთავარი მტერია. ამ დროს გამოიყენეთ შაქრის კანდი, რომელიც უშუალოდ ბუდის ზემოთ, ჩარჩოების თავზე იდება. კანდი დაახლოებით 78% შაქარს შეიცავს და ფუტკარს მისი გადამუშავება არ სჭირდება.
2. უბარტყო პერიოდი — წლის საუკეთესო შანსი ვაროას წინააღმდეგ
მჟაუნმჟავა მხოლოდ იმ ტკიპას კლავს, რომელიც ზრდასრულ ფუტკარზეა. დაბეჭდილ უჯრებში მყოფ ტკიპამდე ის ვერ ან ძნელად აღწევს. ამიტომ მისი ეფექტი ყველაზე მაღალია მაშინ, როცა ოჯახში ბარტყი თითქმის ან საერთოდ არ არის.
ციფრები დამაჯერებელია:
- წვეთოვანი მეთოდით დამუშავებისას ბარტყიან ოჯახებში ტკიპის სიკვდილიანობა 25–39% იყო, უბარტყო ოჯახებში კი — 97–99%.
- სასექსის უნივერსიტეტის ფუტკრის კვლევითი ლაბორატორიის (LASI) მონაცემებით, ვაროას პოპულაცია წლის განმავლობაში დაახლოებით 40-ჯერ იზრდება. უბარტყო ოჯახის ერთი ზამთრის დამუშავება დაახლოებით ამდენივეთი ამცირებს მას — ანუ ერთი სწორად შერჩეული დღე ტკიპის თითქმის მთელი წლის ზრდას აბათილებს.
როდის დავამუშაოთ
შემოდგომის კვების დასრულების შემდეგ, როცა ოჯახი უბარტყოა — უმეტეს რეგიონში ეს ნოემბრის ბოლოდან დეკემბრამდეა. დასავლეთ საქართველოში ბარტყი შეიძლება ბოლომდე არ შეწყდეს: თბილ დღეს შეამოწმეთ 1–2 ცენტრალური ჩარჩო. ზოგიერთი მეფუტკრე უბარტყო პერიოდს ხელოვნურად ქმნის დედის დროებითი იზოლაციით — ამ მეთოდის უპირატესობები და რისკები ჩვენს სტატიაში „დედა ფუტკრის დროებითი იზოლაცია“ განვიხილეთ.
მეთოდები
- წვეთოვანი მეთოდი. ოქსალის მჟავის ხსნარი შაქრის სიროფში (1:1) წვეთავს ფუტკრით სავსე ქუჩებზე, ჩარჩოებს შორის. მეთოდი სწრაფი და იაფია, მაგრამ ზამთარში მხოლოდ ერთხელ გამოიყენება: კვლევებში წვეთოვანი დამუშავების შემდეგ ფუტკრის სიკვდილიანობა სუბლიმაციასთან შედარებით მაღალი იყო, ხოლო განმეორებითი დამუშავება ოჯახს ასუსტებს.
- სუბლიმაცია (აორთქლება). მჟაუნმჟავის კრისტალები სპეციალური გამათბობელი ხელსაწყოთი ორთქლდება სკაში, სკის გახსნის გარეშე. LASI-ის კვლევაში ამ მეთოდმა უბარტყო ოჯახებში ტკიპის 97% მოკლა და ოჯახებს ზიანი არ მიაყენა. მინუსი — ხელსაწყოსა და ელემენტის საჭიროება და ორთქლის გამო დაცვის მაღალი მოთხოვნა.
მნიშვნელოვანი: კონცენტრაცია, დოზა და დამუშავების პირობები აიღეთ მხოლოდ საქართველოში რეგისტრირებული ვეტერინარული პრეპარატის ინსტრუქციიდან. ამ სტატიაში მოყვანილი ციფრები კვლევების შედეგებია და ეტიკეტს არ ცვლის.
უსაფრთხოება
მჟაუნმჟავა კანში შეიწოვება და მისი ორთქლი სასუნთქ გზებს აზიანებს. ხსნარის მომზადებისა და დამუშავებისას გამოიყენეთ მჟავაგამძლე რეზინის ხელთათმანი, დამცავი სათვალე და რესპირატორი. სუბლიმაციისას იდექით ქარის მხარეს და არასოდეს ჩაისუნთქოთ ორთქლი.
3. ზამთრის სხვა საფრთხეები: ტენი, ქარი, თაგვი
- ტენი. ზამთარში ოჯახს სიცივეზე ხშირად ტენი ღუპავს. უზრუნველყავით მცირე ზედა ვენტილაცია და სკა ოდნავ წინ დახარეთ, რომ კონდენსატი საფრენიდან გავიდეს.
- ქარი. მთიან და ღია ადგილებში მოაწყვეთ ქარსაფარი ან სკები ბუნებრივ საფარს მიაფარეთ.
- თაგვი. დააყენეთ საფრენის შემზღუდველი ან ლითონის ბადე, სანამ თაგვები სკაში თბილ ადგილს მოძებნიან.
- სიმშვიდე. ცივ დღეს სკას ნუ გახსნით. შეამოწმეთ გარედან: მიადეთ ყური სკის კედელს (ჯანმრთელი ოჯახი თანაბრად ზუზუნებს), დააკვირდით საფრენთან მკვდარ ფუტკარს და თბილ დღეებში გამოფრენას.
4. ჩაიწერეთ — გაზაფხულზე თავადვე მადლობას იტყვით
ყოველი სკისთვის ჩაიწერეთ: წონა, დამუშავების თარიღი, პრეპარატი და მეთოდი, ჩამოცვენილი ტკიპის რაოდენობა. ეს ჩანაწერები გაზაფხულზე გაჩვენებთ, რომელი ოჯახი გადაიტანა ზამთარი უკეთ და რატომ. ისინი თაფლის მიკვლევადობისთვისაც მნიშვნელოვანია — მყიდველი სულ უფრო ხშირად კითხულობს, რით და როდის დამუშავდა ოჯახი.
მოკლე ჩეკლისტი ნოემბერ-დეკემბრისთვის
- ყველა სკა აწონილია ან ხელით შემოწმებულია
- მსუბუქ სკებზე კანდი დევს
- დაზუსტებულია, უბარტყოა თუ არა ოჯახი
- ვაროას დამუშავება ჩატარებულია ერთხელ, ეტიკეტის მიხედვით
- საფრენზე თაგვისგან დამცავი დაყენებულია
- ვენტილაცია და ქარისგან დაცვა შემოწმებულია
- ყველაფერი ჩაწერილია
GeoBee-ს ციფრულ დღიურში შეგიძლიათ თითოეული სკის წონა და დამუშავება ერთ ადგილას აღრიცხოთ და გაზაფხულზე შედეგები ერთმანეთს შეადაროთ. დაიწყეთ აქ →